Một bê con bắt đầu đi phân lỏng vào buổi sáng. Đến chiều, bê bú ít hơn, mắt hơi trũng và nằm nhiều hơn bình thường. Trong tình huống này, câu hỏi quan trọng nhất chưa phải là “bê nhiễm E. coli, rotavirus hay Cryptosporidium?”, mà là:

Bê đã mất nước đến mức nào và có đang xuất hiện dấu hiệu bệnh toàn thân hay không?

Tiêu chảy bê con là một hội chứng có nhiều nguyên nhân. Vi khuẩn, virus hoặc ký sinh trùng có thể gây tổn thương đường ruột, nhưng sai sót trong pha sữa, quy trình cho ăn hoặc vệ sinh cũng có thể làm bê đi phân lỏng.

Ở những ca nặng, nguy cơ trực tiếp không chỉ nằm ở bản thân tình trạng viêm ruột mà ở:

• Mất nước;
• Rối loạn điện giải;
• Rối loạn toan – kiềm;
• Giảm năng lượng;
• Suy tuần hoàn;
• Bệnh toàn thân.

Vì vậy, xử lý tiêu chảy bê con nên đi theo thứ tự:

Đánh giá mức độ bệnh → bù nước sớm → xác định nhóm nguyên nhân → kiểm soát nguồn lây → điều chỉnh quy trình quản lý đàn.

1. Khi phát hiện bê tiêu chảy, trước tiên cần đánh giá mức độ nặng

Phân lỏng là dấu hiệu dễ nhận thấy nhất nhưng chưa phải thông tin quan trọng nhất để quyết định mức độ cấp thiết.

Một bê vẫn đứng, còn phản xạ bú tốt và chưa mất nước rõ cần cách xử lý khác với bê nằm, mắt trũng sâu và không còn bú.

Những dấu hiệu nên kiểm tra ngay tại chuồng

Người chăm sóc nên quan sát:

• Bê còn tự đứng được không?
• Phản xạ bú còn tốt không?
• Bê có còn chủ động tìm sữa không?
• Mắt có trũng không?
• Niêm mạc miệng có khô không?
• Da có giảm đàn hồi không?
• Bê có nằm nhiều hoặc phản ứng chậm không?
• Thân nhiệt có tăng hoặc giảm bất thường không?
• Phân có máu không?

Các dấu hiệu này giúp đánh giá ban đầu mức độ bệnh.

Không cần chờ bê có đầy đủ mọi biểu hiện mới bắt đầu xử lý.

Đặc biệt cần chú ý khi bê:

Bỏ bú – không đứng được – mất nước rõ – thân nhiệt bất thường – suy sụp – phân có máu.

Đây là những trường hợp cần bác sĩ thú y đánh giá sớm.

Mất nước là một trong những nguy cơ lớn nhất

Tiêu chảy làm bê mất:

• Nước;
• Natri;
• Kali;
• Bicarbonate;
• Các chất điện giải khác.

Nếu tình trạng kéo dài, bê có thể phát triển rối loạn toan – kiềm và suy yếu nhanh.

Các biểu hiện thường gặp gồm:

• Mắt trũng;
• Miệng khô;
• Da giảm đàn hồi;
• Bê yếu;
• Đứng không vững;
• Phản xạ bú giảm;
• Nằm nhiều.

Bê nằm liệt hoặc không còn khả năng tự uống thường cần được đánh giá để cân nhắc truyền dịch tĩnh mạch.

2. Không nên nhìn màu phân để đoán tác nhân gây bệnh

Một trong những sai lầm thường gặp khi xử lý tiêu chảy bê con là nhìn màu phân rồi kết luận ngay:

“Phân màu này chắc là E. coli.”

hoặc:

“Phân kiểu này chắc do virus.”

Cách chẩn đoán này không đáng tin cậy.

Phân có thể thay đổi về:

• Màu;
• Mùi;
• Độ lỏng;
• Chất nhầy;
• Máu;

tùy tình trạng đường ruột và mức độ bệnh.

Những đặc điểm này nên được ghi nhận để mô tả bệnh cảnh, nhưng không đủ để xác định tác nhân.

Tuổi bê hữu ích hơn màu phân nhưng vẫn không phải chẩn đoán

Một số tác nhân có xu hướng xuất hiện ở những giai đoạn tuổi nhất định:

Tác nhân	Khoảng tuổi thường được lưu ý
E. coli ETEC	Những ngày đầu sau sinh
Rotavirus	Thường trong những tuần đầu, đáng chú ý khoảng 5–15 ngày
Coronavirus	Thường trong những tuần đầu đời
Cryptosporidium parvum	Có thể khoảng 5–35 ngày, thường đáng chú ý ở tuần thứ hai
Salmonella spp.	Có thể gây bệnh ở nhiều độ tuổi

Các mốc này chỉ giúp định hướng, không phải ranh giới tuyệt đối.

Một bê cũng có thể nhiễm đồng thời nhiều tác nhân.

Do đó, khi ổ tiêu chảy:

• Xảy ra trên nhiều bê;
• Tái phát liên tục;
• Gây tỷ lệ bệnh cao;
• Không đáp ứng xử lý như kỳ vọng;

bác sĩ thú y có thể cần lấy mẫu và thực hiện xét nghiệm phù hợp.

3. Những nguyên nhân nào có thể đứng sau một ca tiêu chảy bê con?

Không phải tất cả tiêu chảy đều do cùng một cơ chế.

Có thể chia nguyên nhân thành hai nhóm lớn: nhiễm trùng và quản lý – dinh dưỡng.

Nhóm tác nhân nhiễm trùng

Các tác nhân thường được nhắc đến gồm:

1. coli ETEC

Thường liên quan đến bê trong những ngày đầu sau sinh và có thể gây tiêu chảy tiết dịch với mất nước nhanh.

Salmonella spp.

Có thể gây tổn thương đường ruột và bệnh toàn thân. Một số bê có thể tiến triển thành nhiễm khuẩn huyết.

Rotavirus và coronavirus

Là những virus quan trọng liên quan đến tiêu chảy trong những tuần đầu đời.

Cryptosporidium parvum

Là ký sinh trùng đơn bào thường gặp ở bê non.

Điểm đáng chú ý là Cryptosporidium parvum còn có khả năng lây sang người.

Vì vậy, người chăm sóc bê tiêu chảy cần đặc biệt chú ý vệ sinh tay, bảo hộ và xử lý phân.

Nhóm nguyên nhân dinh dưỡng và quản lý

Tiêu chảy cũng có thể liên quan đến:

• Sữa thay thế pha sai tỷ lệ;
• Hàm lượng chất khô quá cao;
• Pha không đồng nhất giữa các cữ;
• Thay đổi loại sữa đột ngột;
• Thành phần khó tiêu;
• Dung dịch có độ thẩm thấu quá cao;
• Dụng cụ cho bú không sạch;
• Nước nhiễm bẩn.

Do đó, khi nhiều bê cùng tiêu chảy, không nên chỉ hỏi:

“Trong trại đang có virus gì?”

mà còn phải kiểm tra:

“Quy trình pha và cho sữa có thay đổi gì không?”

4. Bê bị tiêu chảy nên xử lý gì trước?

Trong nhiều trường hợp, bù nước và điều chỉnh điện giải – toan kiềm là nền tảng của xử lý ban đầu.

Đây là điểm quan trọng hơn việc vội vàng tìm một loại thuốc để “cầm tiêu chảy”.

Nếu bê vẫn còn đứng và còn uống được

Có thể sử dụng dung dịch điện giải đường uống dành cho bê theo hướng dẫn của sản phẩm.

Mục tiêu là bổ sung:

• Nước;
• Điện giải;
• Chất hỗ trợ điều chỉnh tình trạng toan kiềm theo công thức sản phẩm.

Không nên tự pha dung dịch với nồng độ tùy ý.

Có nên ngừng sữa?

Không nên ngừng sữa thường quy chỉ vì bê đang tiêu chảy.

Nếu bê vẫn còn khả năng bú:

• Tiếp tục cung cấp sữa hoặc sữa thay thế phù hợp;
• Dùng điện giải bổ sung giữa các cữ hoặc theo hướng dẫn sản phẩm;
• Duy trì nguồn năng lượng cho bê.

Chỉ cho điện giải mà cắt hoàn toàn sữa có thể làm bê thiếu năng lượng trong thời gian bệnh.

Không nên tự trộn điện giải chung với sữa nếu sản phẩm không cho phép.

Khoảng cách giữa điện giải và sữa cũng phụ thuộc thành phần sản phẩm; không nên áp dụng một mốc thời gian cố định cho mọi loại điện giải.

Khi nào điện giải uống có thể không còn đủ?

Bê:

• Không đứng;
• Không bú;
• Không tự uống;
• Mất nước nặng;
• Suy sụp;

có thể cần truyền dịch tĩnh mạch.

Khi đó cần bác sĩ thú y đánh giá mức độ:

• Mất nước;
• Toan chuyển hóa;
• Tuần hoàn;
• Bệnh toàn thân.

Không nên cố ép một bê không còn phản xạ bú uống lượng lớn dung dịch bằng miệng nếu chưa được hướng dẫn phù hợp.

5. Có phải bê tiêu chảy là dùng kháng sinh?

Không.

Tiêu chảy đơn thuần không phải một chỉ định tự động của kháng sinh.

Kháng sinh:

• Không điều trị rotavirus;
• Không điều trị coronavirus;
• Không điều trị Cryptosporidium.

Do đó, việc cho tất cả bê tiêu chảy uống hoặc tiêm kháng sinh có thể dẫn đến sử dụng thuốc không cần thiết.

Nhưng cũng không có nghĩa bê tiêu chảy “tuyệt đối không được dùng kháng sinh”

Một số bê có dấu hiệu bệnh toàn thân có thể có nguy cơ:

• Bacteremia;
• Sepsis;
• Nhiễm khuẩn ngoài đường ruột.

Đặc biệt cần đánh giá khi bê:

• Sốt hoặc hạ thân nhiệt;
• Bỏ bú rõ;
• Nằm liệt;
• Suy sụp;
• Có các dấu hiệu bệnh toàn thân khác.

Trong những trường hợp này, bác sĩ thú y có thể cân nhắc kháng sinh toàn thân.

Như vậy, quyết định không nên dựa trên câu hỏi:

“Phân màu gì?”

mà nên dựa vào:

“Bê có dấu hiệu bệnh toàn thân hay không?”

Không dùng kháng sinh để phòng tiêu chảy thường quy cho bê khỏe

Kháng sinh không thay thế:

• Sữa non;
• Vệ sinh;
• Quản lý chuồng;
• Kiểm soát nguồn lây;
• Dinh dưỡng;
• Biosecurity.

Sử dụng không cần thiết còn có thể tạo áp lực chọn lọc vi khuẩn kháng thuốc.

6. Nếu nhiều bê cùng tiêu chảy, cần điều tra ở cấp đàn chứ không chỉ điều trị từng con

Một bê tiêu chảy có thể là một ca cá thể.

Nhưng nếu trong vài ngày:

• Nhiều bê cùng mắc;
• Các lứa tuổi tương tự bị bệnh;
• Bệnh xuất hiện liên tục ở những bê mới sinh;

thì cần xem lại toàn bộ hệ thống quản lý bê.

Một cuộc rà soát nên bắt đầu từ bốn điểm.

1. Sữa non

Kiểm tra:

• Bê nhận sữa non sớm không?
• Chất lượng sữa non có được kiểm soát?
• Lượng có phù hợp?
• Bình và dụng cụ có sạch?
• Sữa non dự trữ được bảo quản thế nào?

Miễn dịch thụ động trong giai đoạn đầu đời phụ thuộc rất lớn vào immunoglobulin, đặc biệt IgG, từ sữa non.

Khả năng hấp thu IgG giảm nhanh sau sinh và về cơ bản đóng lại trong khoảng 24 giờ.

Nhưng mốc 24 giờ không có nghĩa có thể chờ đến gần hết ngày đầu mới cho bê bú.

Sữa non nên được cung cấp càng sớm càng tốt, đặc biệt trong những giờ đầu sau sinh.

2. Ô chuồng và mức độ phơi nhiễm phân

Nhiều tác nhân tiêu chảy lây theo đường phân – miệng.

Kiểm tra:

• Khu sinh có sạch không?
• Nền bê có khô?
• Lớp lót có được thay?
• Phân có tích tụ?
• Bê có tiếp xúc trực tiếp nhiều với nhau?
• Dụng cụ có dùng chung?

Đặc biệt, nhiều chất sát trùng thông thường có hiệu quả hạn chế với Cryptosporidium.

Vì vậy, không thể chỉ:

“Xịt sát trùng nhiều hơn”

mà bỏ qua:

• Loại bỏ chất hữu cơ;
• Làm sạch cơ học;
• Giữ bề mặt khô;
• Quản lý phân.

3. Dụng cụ cho bú

Bình, núm bú và xô sữa có thể trở thành mắt xích truyền mầm bệnh nếu vệ sinh không tốt.

Cần kiểm tra:

• Có rửa sau mỗi lần sử dụng không?
• Dụng cụ bê bệnh và bê khỏe có dùng chung?
• Có để tồn dư sữa trong dụng cụ lâu?
• Quy trình làm sạch có được thực hiện giống nhau giữa các ca trực?

4. Quy trình pha sữa

Kiểm tra:

• Đúng tỷ lệ;
• Đúng lượng nước;
• Công thức ổn định;
• Không thay đổi đột ngột;
• Dụng cụ đo chính xác.

Nếu một nhóm bê bắt đầu tiêu chảy ngay sau khi thay loại sữa hoặc thay quy trình pha, đây là dữ liệu rất đáng chú ý.

7. Phòng tiêu chảy bê con bắt đầu từ trước khi bê được sinh ra

Nếu chỉ bắt đầu phòng bệnh sau khi bê đi phân lỏng thì đã quá muộn.

Một chương trình hiệu quả cần bao phủ từ khu sinh → sữa non → khu bê → dinh dưỡng → vệ sinh → theo dõi.

Chuẩn bị khu sinh

Khu vực cần:

• Sạch;
• Khô;
• Ít phân;
• Có lớp lót phù hợp;
• Hạn chế gió lùa trực tiếp;
• Vẫn bảo đảm thông thoáng.

Trước sát trùng cần loại bỏ phân và chất hữu cơ.

Những giờ đầu sau sinh

Ưu tiên:

Sữa non chất lượng tốt + đủ lượng + càng sớm càng tốt.

Chương trình sữa non còn phải kiểm soát:

• Khâu lấy sữa;
• Dụng cụ;
• Bảo quản;
• Cách cho bê uống.

Nếu cần dùng ống thực quản, người thực hiện phải được hướng dẫn đúng kỹ thuật vì thao tác không phù hợp có thể gây chấn thương.

30 ngày đầu đời

Theo dõi thường xuyên:

• Khả năng bú;
• Mức độ linh hoạt;
• Phân;
• Vùng hậu môn;
• Tình trạng mất nước;
• Thân nhiệt khi nghi bệnh.

Bê cũng cần được tiếp cận nước uống sạch tự do từ những ngày đầu đời.

Sữa cung cấp phần lớn dinh dưỡng nhưng không thay thế hoàn toàn nhu cầu tiếp cận nước.

Hạn chế lây chéo

Khi có bê bệnh:

• Dùng dụng cụ riêng nếu có thể;
• Chăm bê khỏe trước;
• Bê bệnh sau;
• Vệ sinh tay;
• Vệ sinh ủng;
• Làm sạch dụng cụ;
• Giảm mang phân từ ô bệnh sang ô khỏe.

Khu bê bệnh nên:

• Khô;
• Sạch;
• Có lớp lót phù hợp;
• Thuận tiện quan sát.

8. Một ổ tiêu chảy bê con gây thiệt hại ở đâu?

Thiệt hại rõ nhất là nguy cơ tử vong.

Nhưng chi phí thực tế rộng hơn nhiều.

Chi phí trực tiếp

Trang trại có thể tăng:

• Điện giải;
• Thuốc và điều trị;
• Khám thú y;
• Công chăm sóc;
• Xét nghiệm;
• Vệ sinh.

Tăng trưởng

Bê sống sót sau một đợt bệnh nặng có thể tăng trưởng chậm hơn trong giai đoạn hồi phục, đặc biệt khi:

• Tiêu chảy kéo dài;
• Bê giảm lượng dinh dưỡng hấp thu;
• Có bệnh toàn thân.

Bê cái hậu bị

Nếu tốc độ phát triển chậm, trang trại có thể phải tăng chi phí để đạt mục tiêu tăng trưởng của bê hậu bị.

Mất bê

Ở bò sinh sản, bê là một phần giá trị đầu ra của chu kỳ sinh sản.

Tỷ lệ chết bê cao vì vậy ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu quả đàn.

Do đó, khoản đầu tư vào:

sữa non + vệ sinh + phát hiện sớm + quản lý bê

có thể có giá trị lớn hơn việc chỉ tập trung mua thuốc sau khi ổ bệnh đã bùng phát.

9. Checklist xử lý một bê tiêu chảy tại trại

Khi phát hiện một bê mới tiêu chảy, có thể kiểm tra theo trình tự sau:

Kiểm tra bê

• Còn đứng?
• Còn bú?
• Mắt trũng?
• Miệng khô?
• Da giảm đàn hồi?
• Thân nhiệt?
• Phân có máu?
• Có suy sụp?

Bắt đầu chăm sóc hỗ trợ

Nếu bê còn uống được:

• Bù điện giải phù hợp;
• Tiếp tục sữa;
• Theo dõi sát.

Nếu bê không bú hoặc không đứng:

• Liên hệ bác sĩ thú y;
• Đánh giá nhu cầu truyền dịch.

Kiểm soát nguồn lây

• Tách bê bệnh;
• Hạn chế dùng chung dụng cụ;
• Dọn phân;
• Làm sạch khu vực;
• Thay lớp lót bẩn;
• Vệ sinh tay và ủng.

Kiểm tra đàn

Nếu có thêm ca:

• Đối chiếu độ tuổi;
• Kiểm tra sữa non;
• Kiểm tra quy trình pha sữa;
• Rà lại vệ sinh dụng cụ;
• Xem xét xét nghiệm nếu cần.

10. Câu hỏi thường gặp về tiêu chảy và viêm ruột bê con

Bê tiêu chảy có phải lúc nào cũng bị viêm ruột?

Không.

Tiêu chảy là hội chứng có nhiều nguyên nhân.

Có thể liên quan đến:

• Vi khuẩn;
• Virus;
• Ký sinh trùng;
• Dinh dưỡng;
• Sai quy trình cho ăn.

Một số nguyên nhân gây viêm rõ niêm mạc, trong khi một số nguyên nhân khác gây rối loạn hấp thu hoặc tiết dịch.

Bê còn bú thì có cần xử lý không?

Có.

Bê còn bú vẫn có thể đang mất nước.

Đây thậm chí là giai đoạn tốt để bắt đầu bổ sung điện giải đường uống khi phù hợp, thay vì chờ đến lúc bê suy yếu.

Có cần ngừng sữa khi bê tiêu chảy?

Không nên ngừng sữa thường quy.

Nếu bê vẫn có khả năng bú, tiếp tục cung cấp sữa hoặc sữa thay thế phù hợp để duy trì năng lượng.

Bao nhiêu ngày tuổi thì bê dễ tiêu chảy nhất?

Nguy cơ tập trung nhiều trong những tuần đầu đời.

Tuy nhiên, các tác nhân có phân bố tuổi khác nhau và nhiễm phối hợp có thể xảy ra.

Không nên chẩn đoán chỉ dựa trên tuổi.

Có nên dùng kháng sinh phòng tiêu chảy?

Không nên dùng thường quy cho bê khỏe.

Phòng bệnh nên ưu tiên:

• Sữa non;
• Vệ sinh;
• Quản lý phân;
• Dinh dưỡng;
• Biosecurity.

Tiêu chảy bê con có nguy hiểm cho người không?

Tùy tác nhân.

Đáng chú ý, Cryptosporidium parvum có khả năng lây sang người.

Người chăm sóc nên:

• Đeo găng khi cần;
• Rửa tay kỹ;
• Vệ sinh ủng;
• Hạn chế tiếp xúc trực tiếp với phân.

Người có hệ miễn dịch suy giảm cần đặc biệt thận trọng.

Khi nào phải gọi bác sĩ thú y?

Không nên chờ một mốc 24 giờ nếu bê đã có:

• Bỏ bú;
• Mất nước rõ;
• Không đứng;
• Sốt hoặc hạ thân nhiệt;
• Phân có máu;
• Suy sụp;
• Nhiều bê cùng phát bệnh.

Tăng hiệu quả phòng bệnh tiêu chảy bê nghé tại VIETSTOCK 2026

Tiêu chảy bê con cho thấy hiệu quả phòng bệnh được quyết định bởi cả chuỗi quản lý từ trước khi bê sinh đến những tuần đầu đời. Sữa non, vệ sinh khu sinh, dụng cụ cho bú, nền chuồng, chất lượng nước, dinh dưỡng và khả năng phát hiện sớm đều có thể ảnh hưởng đến nguy cơ bệnh.

VIETSTOCK 2026 là nền tảng kết nối dành cho người chăn nuôi, kỹ thuật viên thú y, doanh nghiệp và các đơn vị cung cấp giải pháp cho chuỗi bò sữa – bò thịt. Sự kiện dự kiến quy tụ hơn 300 thương hiệu, trên 10.000 m² diện tích triển lãm và 13.000 khách tham quan thương mại đến từ hơn 40 quốc gia và vùng lãnh thổ.

Liên quan đến quản lý sức khỏe bê nghé, người tham dự có thể tìm hiểu các nhóm sản phẩm và giải pháp về:

• Sức khỏe vật nuôi, dược phẩm và vaccine;
• Dairy Equipment, Feeding Equipment và Drinking Water Equipment;
• Dinh dưỡng và phụ gia thức ăn;
• An toàn sinh học, vệ sinh và khử trùng;
• Hệ thống thông tin, dữ liệu và công nghệ quản lý trang trại.

Các giải pháp này có thể hỗ trợ trang trại chuyển từ cách xử lý từng bê sau khi tiêu chảy sang quản lý có hệ thống về sữa non, vệ sinh, dinh dưỡng, nguồn lây và theo dõi sức khỏe đàn.

Thông qua Chuỗi hội thảo đầu bờ tại 3 tỉnh Bắc Ninh, Đồng Tháp và TP.HCM, VIETSTOCK 2026 tiếp tục đưa kiến thức thực tế về quản lý đàn, phòng bệnh, vệ sinh chuồng trại và an toàn sinh học đến các địa phương chăn nuôi trọng điểm.

Thời gian: 21–23 tháng 10 năm 2026
Địa điểm: Trung tâm Hội chợ và Triển lãm Sài Gòn – SECC, 799 Nguyễn Văn Linh, Phường Tân Mỹ, TP. Hồ Chí Minh, Việt Nam
Website sự kiện: https://www.vietstock.org/

👉 Đăng ký tham quan VIETSTOCK 2026
👉 Tìm hiểu Chuỗi hội thảo đầu bờ của VIETSTOCK 2026

Liên hệ:

Đặt gian hàng: Ms. Sophie Nguyen – [email protected]
Hỗ trợ tham quan: Ms. Phuong – [email protected]
Hỗ trợ truyền thông & marketing: Ms. Anita Pham – [email protected]