Các bệnh thường gặp ở gà và cách phòng trị hiệu quả – Phần 1

Gà có thể mắc nhiều bệnh truyền nhiễm do vi khuẩn, virus và ký sinh trùng gây ra. Việc nhận biết sớm các bệnh thường gặp ở gà giúp người nuôi chủ động cách ly, chăm sóc và hạn chế nguy cơ lây lan trong đàn.

Trong Phần 1, bài viết tập trung vào 5 bệnh gồm ORT, Coryza, Gumboro, bệnh đầu đen và Newcastle. Một số bệnh có biểu hiện khá giống nhau như khò khè, khó thở, tiêu chảy, giảm ăn hoặc ủ rũ, khiến người chăn nuôi dễ nhầm lẫn và áp dụng biện pháp xử lý không phù hợp.

Nội dung dưới đây giúp người nuôi nhận biết những dấu hiệu ban đầu, hiểu nguyên nhân và chủ động thực hiện các biện pháp phòng ngừa. Việc chẩn đoán và điều trị cụ thể cần được thực hiện theo hướng dẫn của bác sĩ thú y.

Cách nhận biết các bệnh thường gặp ở gà

ORT, Coryza, Gumboro, bệnh đầu đen và Newcastle có nguyên nhân và cách kiểm soát khác nhau.

Người nuôi cần theo dõi đồng thời các dấu hiệu hô hấp, tiêu hóa, thần kinh, lượng thức ăn tiêu thụ và tốc độ lây lan trong đàn thay vì kết luận bệnh chỉ dựa trên một triệu chứng.

Bệnh ORT

Bệnh ORT ở gà là một bệnh hô hấp cấp tính do vi khuẩn Ornithobacterium rhinotracheale gây ra. Bệnh này có thể ảnh hưởng đến nhiều loại gia cầm, nhưng gà là loài dễ mắc nhất. Bệnh ORT thường xảy ra vào mùa xuân, mùa hè và thời điểm giao mùa, khi độ ẩm không khí tăng cao. Bệnh ORT có thể gây ra các triệu chứng như khó thở, khẹc, ngáp, ho, chảy nước mắt mũi, sưng mặt, rướn cổ hít thở, ủ rũ, giảm ăn. Nếu không được điều trị kịp thời, bệnh ORT có thể dẫn đến viêm phổi hóa mủ, bã đậu hình ống và tử vong.

Để phòng ngừa và điều trị bệnh ORT ở gà, bạn cần chú ý đến các biện pháp sau:

• Vệ sinh chuồng nuôi, máng ăn, máng uống và môi trường xung quanh; đồng thời thực hiện đúng quy trình khử trùng chuồng trại để hạn chế sự tồn tại và lây lan của mầm bệnh.
• Cách ly gà có biểu hiện bất thường, hạn chế di chuyển người, dụng cụ và vật nuôi giữa các khu nuôi. Việc tiêu hủy chỉ thực hiện theo hướng dẫn của bác sĩ thú y hoặc cơ quan có thẩm quyền.
• Tiêm phòng vaccine cho gà để tăng sức đề kháng.
• Việc lựa chọn thuốc kháng khuẩn cần dựa trên chẩn đoán, tình trạng đàn và hướng dẫn của bác sĩ thú y; không nên tự phối hợp nhiều loại thuốc.
• Bổ sung vitamin và khoáng chất cho gà để tăng cường sức khỏe.

Bệnh Coryza

Bệnh Coryza, còn gọi là bệnh sổ mũi truyền nhiễm, là một bệnh hô hấp cấp tính ở gà do vi khuẩn Avibacterium paragallinarum gây ra. Bệnh có thể lây lan khi gà khỏe tiếp xúc với gà bệnh, gà mang mầm bệnh hoặc qua dụng cụ, phương tiện và người ra vào khu chăn nuôi.

Gà mắc Coryza thường giảm ăn, ủ rũ, hắt hơi, chảy dịch mũi, sưng vùng mặt và viêm kết mạc. Dịch trong xoang có thể trở nên đặc và có mùi khó chịu. Tuy nhiên, các biểu hiện này cũng có thể giống ORT, CRD và một số bệnh hô hấp khác, vì vậy không nên kết luận bệnh chỉ dựa trên một triệu chứng.

Khi phát hiện gà có dấu hiệu nghi ngờ, cần cách ly khỏi đàn khỏe, cải thiện thông khí và vệ sinh máng ăn, máng uống, dụng cụ chăn nuôi.

Việc lựa chọn thuốc cần dựa trên chẩn đoán và hướng dẫn của bác sĩ thú y; người nuôi cũng cần tuân thủ các nguyên tắc sử dụng thuốc thú y an toàn để tránh dùng sai thuốc, sai liều và không đảm bảo thời gian ngừng thuốc.

Để phòng bệnh Coryza, cần kiểm soát đàn gà mới nhập, áp dụng mô hình cùng vào – cùng ra khi có điều kiện, giảm mật độ nuôi, duy trì chuồng trại thông thoáng và sử dụng vaccine phù hợp với chủng lưu hành theo hướng dẫn chuyên môn.

Bệnh Gumboro

Bệnh Gumboro là bệnh truyền nhiễm do virus thuộc họ Birnaviridae gây ra, thường ảnh hưởng rõ nhất đến gà non từ 3–6 tuần tuổi.

Virus tấn công túi Fabricius, làm tổn thương hệ miễn dịch và khiến gà dễ mắc các bệnh thứ phát. Mức độ bệnh phụ thuộc vào độc lực của virus, tuổi, giống và tình trạng miễn dịch của đàn.

Biểu hiện bệnh:

• Gà có dấu hiệu hoảng loạn, quay đầu tự mổ vào hậu môn, uống nhiều nước, tiêu chảy phân loãng trắng nhớt.
• Gà nằm nhiều, ít vận động, lông xù, đầu gối khuỳnh ra, hậu môn hạ thấp xuống, cơ bắp rung lên.
• Gà chết tập trung vào ngày thứ 3-5 sau khi nhiễm bệnh.
• Mổ ra thấy xuất huyết nặng trên cơ đùi, cơ ngực, túi bạch huyết sưng to và có chất bã trắng trong túi.

Cách điều trị:

• Hiện nay chưa có thuốc điều trị đặc hiệu cho bệnh Gumboro. Các biện pháp điều trị chỉ nhằm giảm triệu chứng và ngăn ngừa các bệnh kèm theo.
• Cung cấp nước sạch và thức ăn giàu dinh dưỡng cho gà, tăng cường vitamin và khoáng chất.
• Kháng sinh không có tác dụng đối với virus Gumboro và chỉ nên được sử dụng khi bác sĩ thú y xác định có nhiễm khuẩn thứ phát.
• Theo dõi tình trạng mất nước, nhiệt độ chuồng nuôi, lượng thức ăn, nước uống và tỷ lệ chết để kịp thời điều chỉnh biện pháp chăm sóc.

Cách phòng ngừa:

• Thực hiện nghiêm túc các biện pháp vệ sinh thú y để ngăn chặn sự phát triển và lây lan của bệnh.
• Tiêm phòng vaccine đúng thời điểm là biện pháp quan trọng trong phòng bệnh Gumboro. Người nuôi nên xây dựng lịch vaccine cho gà theo từng giai đoạn, phù hợp với độ tuổi, nguồn giống, tình hình dịch tễ và hướng dẫn của bác sĩ thú y.
• Theo dõi sát sao tình hình dịch bệnh và báo cáo kịp thời cho cơ quan thú y khi có dấu hiệu bệnh.

Sau khi sử dụng vaccine, người nuôi cần tiếp tục theo dõi và chăm sóc gà sau khi tiêm vaccine để phát hiện sớm tình trạng giảm ăn, tụ đống, khó thở hoặc các phản ứng bất thường trong 24–72 giờ đầu.

Bệnh đầu đen

Bệnh đầu đen, còn gọi là histomoniasis, do đơn bào Histomonas meleagridis gây ra. Tác nhân thường được truyền qua trứng của giun kim Heterakis gallinarum. Giun đất và nền đất bị ô nhiễm cũng có thể góp phần duy trì và phát tán mầm bệnh trong khu vực chăn thả.

Mặc dù có tên gọi là “bệnh đầu đen”, gia cầm mắc bệnh không nhất thiết xuất hiện vùng đầu chuyển sang màu đen.

Các dấu hiệu thường gặp hơn gồm giảm ăn, xù lông, gầy sút, tiêu chảy với phân màu vàng và suy nhược. Khi khám bệnh tích có thể phát hiện tổn thương ở manh tràng và các vùng hoại tử đặc trưng trên gan.

Hiện chưa có thuốc hoặc vaccine được phê duyệt rộng rãi để điều trị bệnh đầu đen. Khi nghi ngờ đàn gà mắc bệnh, cần cách ly khu vực, liên hệ bác sĩ thú y để xác định nguyên nhân và không tự ý sử dụng các hoạt chất chưa được phép cho gia cầm dùng làm thực phẩm.

Để phòng bệnh, cần quản lý chất độn chuồng và nền đất, kiểm soát giun kim theo chương trình thú y, hạn chế gà tiếp xúc với khu vực có nhiều giun đất và không nuôi chung gà với gà tây.

Chuồng nuôi, dụng cụ và khu vực chăn thả cần được vệ sinh thường xuyên để hạn chế sự tồn tại của vật chủ trung gian.

Bệnh gà rù

Bệnh gà rù là một bệnh nguy hiểm và phổ biến ở gà, có thể gây tỷ lệ chết cao và thiệt hại kinh tế lớn cho người chăn nuôi. Bệnh này có nhiều dạng thể khác nhau, nhưng chung quy đều có biểu hiện ở hệ hô hấp, hệ tiêu hóa và hệ thần kinh của gà. Các triệu chứng thường gặp là gà bỏ ăn, uể oải, khó thở, chảy nước mũi, nước mắt, tiêu chảy phân xanh hoặc có máu, co giật, liệt chân, vặn cổ, đi vòng tròn hoặc mổ không trúng thức ăn.

Để điều trị bệnh gà rù, không có thuốc chữa đặc hiệu nào, chỉ có thể dùng các loại thuốc kháng sinh để ngăn ngừa nhiễm trùng phụ và các loại thuốc bổ sung vitamin, khoáng chất để tăng sức đề kháng cho gà. Tuy nhiên, cách tốt nhất để kiểm soát bệnh là phòng ngừa bằng cách tiêm phòng vaccine Newcastle cho gà từ sớm và lặp lại định kỳ theo hướng dẫn của bác sĩ thú y. Ngoài ra, cần duy trì vệ sinh chuồng trại, không nuôi chung gà các lứa tuổi, không thả gà vào lúc sáng sớm nhiều sương và cách ly gà mới mua về trong vòng 10 ngày. Nếu phát hiện gà bị bệnh, cần cô lập và tiêu hủy ngay để tránh lây lan cho gà khỏe.

Trong bài viết này, chúng tôi đã giới thiệu cho bạn 5 bệnh thường gặp ở gà và cách điều trị. Các bệnh về gà không chỉ gây thiệt hại về kinh tế mà còn ảnh hưởng đến sức khỏe của người tiêu dùng. Vẫn còn nhiều căn bệnh nguy hiểm khác ở gà, các bạn có thể tham khảo thêm bài viết Phần 2 TẠI ĐÂY.